540 lat jednego pałacu, jednego rodu i trzech stylów architektonicznych
Budowany, rozbudowywany, niszczony, zaniedbywany i po cichu odnawiany przez pięć stuleci Casa de Pilatos nigdy nie trafił na główne szlaki historii sztuki. Alcázar dostał status UNESCO. Alhambra dostała turystów. Casa de Pilatos dostał badaczy — ludzi, którzy wiedzieli, że nieprzerwana własność jednej prywatnej rodziny, od 1483 roku do dziś, daje autentyczność, jakiej nie odtworzą zabytki zarządzane przez państwo.
Pałac wciąż należy do rodu Medinaceli. Ich nazwisko widnieje na XVI-wiecznych aktach własności, XIX-wiecznych planach renowacji i w nazwie dzisiejszej fundacji, która udostępnia pałac zwiedzającym. Ta ciągłość to jeden z powodów, dla których budynek tak bardzo różni się od innych pałaców Sewilli.
Don Pedro Enríquez, Adelantado Mayor Andaluzji, i jego żona Doña Catalina de Ribera rozpoczynają budowę rezydencji na skraju dzielnicy żydowskiej Sewilli. Pierwotna budowla jest skromna jak na późniejsze standardy — to późnogotycki dom z dziedzińcem i dekoracją z płytek w stylu Mudéjar, typową dla sewilskiej architektury mieszczańskiej tego okresu.
Don Fadrique Enríquez de Ribera, pierwszy markiz Tarify, odbywa pielgrzymkę do Jerozolimy i ustanawia w Sewilli procesję Via Crucis. Trasa zostaje wymierzona tak, by odpowiadała odległości od Domu Piłata w Jerozolimie do Kalwarii. Casa de Pilatos staje się punktem wyjścia procesji, a nazwa „Dom Piłata” wchodzi do powszechnego użytku.
Don Fadrique wraca z Włoch z 24 rzymskimi rzeźbami z marmuru — popiersiami cesarzy, senatorów, muz i postaci mitologicznych — i ustawia je w arkadach głównego dziedzińca. Zleca też genueńskim rzemieślnikom dodanie renesansowych detali do gotycko-mudejarskiej bryły: marmurowych kolumn, gzymsów w stylu włoskim i nowej monumentalnej bramy. To moment, w którym Casa de Pilatos staje się nie tylko duży, ale i architektonicznie złożony.
Kończą się prace nad główną renesansową klatką schodową. Nad schodami powstaje strop artesonado (lakierowany, kasetonowy) — prawdopodobnie najpiękniejsze wnętrze pałacu. Schody po raz pierwszy prowadzą na piętro mieszkalne, zmieniając pałac z parterowego domu z dziedzińcem w prawdziwą dwukondygnacyjną rezydencję szlachecką.
Pałac przechodzi w drodze małżeństwa na książąt Medinaceli. Medinaceli to jeden z wielkich rodów arystokratycznych Hiszpanii — u szczytu potęgi posiadali ponad 20 tytułów szlacheckich. Pałac służy rodzinie jako rezydencja w Sewilli i przechodzi kilka etapów dekoracji i przebudowy. Z tego okresu pochodzą flamandzkie gobeliny i holenderskie obrazy olejne, które wciąż wiszą w salach na piętrze.
Okupacja napoleońska Sewilli (1810–1812) niszczy pałac. Francuskie wojska urządzają w ogrodach obóz wojskowy. Część budynku zostaje zarekwirowana. Po wojnach napoleońskich następują dekady stopniowej renowacji, choć pałac nigdy w pełni nie odzyskuje XVIII-wiecznej świetności. Kilka rzymskich rzeźb zostaje przeniesionych w bezpieczne miejsce i nie wszystkie wracają.
Reżyser David Lean wykorzystuje dziedziniec i arkady pałacu jako plan zdjęciowy filmu Lawrence z Arabii. Patio Principal udaje wnętrze hotelu w Kairze. To pierwszy duży międzynarodowy film, który dostrzegł filmowy potencjał pałacu — tradycję tę pięć dekad później kontynuuje Game of Thrones.
Ekipa HBO wybiera Casa de Pilatos na główną lokalizację Wodnych Ogrodów Dorne w 5. sezonie Game of Thrones. W Jardín Grande (głównym ogrodzie) i na Patio Principal kręcone są sceny z wątku Dorne z Oberynem Martellem. Produkcja przynosi wyraźny wzrost liczby zwiedzających, która od tamtej pory rośnie z roku na rok.
Fundación Casa de Pilatos, założona przez obecnego księcia Medinaceli, zarządza pałacem jako atrakcją turystyczną. Budynek jest stale konserwowany i odnawiany. Odwiedza go około 300 000 osób rocznie — sporo, ale to ułamek 1,5 miliona zwiedzających Alcázar. Dla wielu gości właśnie ta względna anonimowość jest największym atutem.
Architektoniczna wyjątkowość Casa de Pilatos nie polega na jednym stylu, lecz na tym, że trzy style — Mudéjar, gotyk i renesans — dzielą te same przestrzenie bez widocznej sprzeczności. To coś typowo sewilskiego.
Mudéjar to architektura tworzona przez muzułmańskich rzemieślników pod panowaniem chrześcijańskim w średniowiecznej Hiszpanii. W Casa de Pilatos styl Mudéjar najlepiej widać w płytkach (azulejos): panelach cokołowych pokrywających dolne partie ścian każdej sali i dziedzińca do wysokości 2–3 metrów. Płytki wyprodukowano w Trianie — sewilskiej dzielnicy kaflarzy — i układano je etapami od lat 80. XV wieku do lat 30. XVI wieku.
Geometryczne, splecione wzory, kaligraficzne inskrypcje w języku arabskim i paleta barw (kobaltowy błękit, biel, ochra, miedziana zieleń) są charakterystyczne dla stylu Mudéjar. Dolne arkady głównego dziedzińca to największe w pałacu nagromadzenie tych dekoracji.
Pierwotna budowla z 1483 roku była późnogotycka — ostrołuki, sklepienie żebrowe w kaplicy i kamienne maswerki w oknach piętra. Większość elementów gotyckich została na początku XVI wieku wchłonięta lub przesłonięta przez renesansowe dodatki. Najwyraźniej gotyckim zachowanym elementem jest prywatna kaplica, która zachowała oryginalne ostrołukowe sklepienie żebrowe obok XVI-wiecznego flamandzkiego ołtarza.
Włoska wyprawa Don Fadrique z lat 20. XVI wieku przyniosła renesansowe detale, które nałożyły się na fundament w stylu mudéjar i go otoczyły. Marmurowe kolumny arkad w głównym dziedzińcu pochodzą z Genui. Monumentalna brama od ulicy (Puerta de Mármol) to czysty włoski renesans — dwukondygnacyjna, z jońskimi pilastrami i rzeźbionym fryzem. Strop nad wielkimi schodami (artesonado) to formalnie hybryda mudéjar i renesansu: islamskie wzory geometryczne w renesansowej formie lakierowanego drewna.
W efekcie ta sama ściana może mieć posadzkę z płytek mudéjar, gotycki kamienny łuk nad sobą i włoską marmurową kolumnę obok. Teoretycznie nie powinno to działać. W praktyce właśnie to tworzy typowo sewilski charakter, który odróżnia architekturę miasta od Madrytu, Toledo czy Granady.
Zarezerwuj bilet wstępu lub wycieczkę z przewodnikiem do Casa de Pilatos — bezpłatne anulowanie do 24 godzin wcześniej.
